En Sıcak Konular

Cem Kılıç
Milliyet Gazetesi

Cem Kılıç
29 Nisan 2021

Sözleşmeyi erken sona erdirene ceza



İşçi ve işverenin iş sözleşmesinden doğan borçlarına aykırı davranmaları halinde bazı cezai şartlar öngörülür. En sık cezai şarta bağlanan yükümlülük, fesih hakkının sınırlanmasıdır. Sözleşmeyi belirlenen süreden önce fesheden taraf, karşı tarafa cezai şart ödemek zorunda.

İşveren ve işçiler birbirlerine mevzuatta olmayan birtakım ek yükümlülükler getirmek veya var olan yükümlülüklerin ihlal edilmesini engellemek amacıyla cezai şartla bağlama yoluna gidebilmektedirler.

Cezai şart, Borçlar Kanunu’na göre bir kişinin borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmemiş olması halinde alacaklıya karşı teminat niteliğinde bir edimi yerine getireceği taahhüdünde bulunmasıdır.

Mevzuatta bulunmayan yükümlülükler için sözleşme ile öncelikle bir borç tanımlanmakta, sonra bunun ihlali cezai şarta bağlanmaktadır. Cezai şarta bağlanan yükümlülükler çeşitlilik arz edebiliyor. Cezai şartın karşımıza çıktığı başlıca durum fesih hakkını sınırlandıran cezai şartla bağlantılı olarak, eğitime bağlanan cezai şart. Fakat eğitime bağlanan cezai şartın yargı tarafından belirlenen özel şartları bulunuyor. Cezai şartın karşımıza çıktığı diğer bir durum ise işçi ve işverenin iş sözleşmesinden doğan borçlarına aykırı davranmaları halinde öngörülen cezai şartlardır.

Örneğin işçinin sır saklama yükümlülüğünü ihlal etmesi veya işverenin işçinin kişisel verilerini hukuka aykırı şekilde kullanması halinde öngörülen cezai şartlar.

Fesih hakkı

En sık cezai şarta bağlanan yükümlülük fesih hakkının sınırlanmasıdır. İşçi ve işveren, iş sözleşmesini feshetme haklarından belirli süre için vazgeçiyorlar veya fesih hakkını sadece sözleşmede tanınan nedenlerle kullanacaklarını ifade ediyorlar. O süreye uymayan, sözleşmeyi belirlenen asgari süreden önce fesheden taraf karşı tarafa sözleşmede belirlenen cezai şart miktarını ödemek zorunda kalıyor.

Sözleşmeyi erken sona erdirene ceza

Sözleşme şartı karşılıklı olmalı

Türk Borçlar Kanunu’na göre sadece işçi aleyhine konulan cezai şart geçersizdir. Bunun anlamı, örneğin sadece işçinin belirli süre ile iş sözleşmesini feshedemeyeceği fakat işverenin istediği zaman iş sözleşmesini bildirimli olarak feshedebileceği şeklindeki cezai şartların geçersiz olduğudur. Bu şekilde tek taraflı işçi aleyhine belirlenen cezai şartlar işçi tarafından imzalanmış olsa da işçi açısından bağlayıcılığı olmayacaktır. İşçi iş sözleşmesini feshettiği için cezai şart miktarını ödemek zorunda kalmayacaktır. Yargıtay da kararında, taraflar arasında imzalanan sözleşmedeki düzenlemenin karşılıklılık prensibine uygun olduğunu vurgulayarak asgari süreli iş sözleşmelerinde cezai şart düzenlemesine yer verilmesinin mümkün olduğunu belirtiyor.

İŞ GÜVENCESİNE SAHİP OLMAYANLAR

Kural “cezai şartın karşılıklı olması” olmakla birlikte iş güvencesine sahip olmayan işçilerin iş sözleşmelerinin bildirimli feshinin geçerli nedene bağlanması ve buna uymayan işveren aleyhine cezai şart getirilmesi mümkün görülmektedir. İş Kanunu’nda iş güvencesine sahip olmayan işçilerin iş sözleşmelerinin bildirimli feshi herhangi bir şarta bağlanmamıştır. İşveren bildirim sürelerine uyduğu ve kötüniyetli olmadığı sürece bu işçilerin iş sözleşmelerini istediği zaman feshedebilecektir. İşte bu grupta bulunan işçilerin de aynen iş güvencesine sahip işçiler gibi sözleşmelerinin feshi geçerli nedenin varlığına bağlanabilmekte, geçerli neden sunmayan işverenin cezai şart ödemesi sözleşme ile kararlaştırılabilmektedir. Yargıtay da iş güvencesinden yararlanamayan işçiler lehine cezai şartı geçerli kabul etmektedir. Fakat bu cezai şart miktarını işe iade sonucunda ödenecek tutarları aşmaması gerektiğine hükmetmektedir.

HAKSIZ FESHE BAĞLI CEZAİ ŞART

Feshe bağlı getirilen cezai şartlara diğer bir örnek ise haksız feshe bağlanan cezai şartlardır. Haklı nedenle fesih hakkı cezai şart yoluyla sınırlanamaz. İşverenin haklı nedenler bulunsa dahi fesih hakkını kullanmayacağı yönünde getirilen düzenlemeler ve cezai şartlar geçersizdir. Fesih uygulayan tarafın haklı nedenin var olduğu yönündeki iddiasına karşılık bunun olmadığının tespit edilmesi halinde cezai şart ödeneceği yönündeki sözleşme hükümleri kural olarak geçerli olacaktır. Bu yöndeki cezai şartlar hem belirsiz süreli hem de belirli süreli sözleşmelere konulabilir. Fakat iki sözleşme tipi arasında fesih nedenlerinin kapsamı bakımından fark vardır. Belirsiz süreli sözleşmelerin feshinde cezai şart, ne bir geçerli nedenin ne de haklı nedenin bulunmadığı durumlar için getirilebilir, süreli fesih hakkını ortadan kaldıracak şartlar yani tarafların sadece haklı nedeni bulunduğu takdirde fesih uygulayabileceği, geçerli nedene dahi dayanamayacağı yönünde hükümler getirilemez. Belirli süreli sözleşmelerde ise süreli fesih hakkı zaten olmadığından, sadece haklı nedenin bulunmadığı durumlara özgülenen cezai şart getirilebilecektir.

İŞÇİNİN FESİH  HAKKINA CEZAİ ŞART EKLENEBİLİR Mİ?

Cezai şartın karşılıklı olması gerekmektedir. Borçlar Kanunu uyarınca sadece işçi aleyhine konulan cezai şartlar geçersizdir. Yargıtay cezai şartın iki taraflı düzenlenmesi gerektiği kuralından hareketle, işçi aleyhine getirilen cezai şartın işveren aleyhine getirilen cezai şarttan ağır olmaması gerektiğine hükmetmektedir.

İşçi aleyhine eşitsizlik olması durumunda, işçinin sorumluluğunun işvereninkiyle aynı sınıra çekilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bununla birlikte eğitime bağlanan asgari çalışma taahhüdünde durum biraz farklıdır. Yargıtay verdiği kararlarında, çalışana işgücü piyasasında ciddi rekabet avantajı sağlayan, hizmet içi eğitim standartlarını aşan bir eğitim sağlanıyorsa, bu tür cezai şartların tek taraflı olsa da geçerli olduğunu açıkça belirtmektedir.



Bu yazı 70 defa okundu.






Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.





    Diğer köşe yazıları

     Tüm Yazılar 
    • 5 Mayıs 2021 Tam kapanmada yıllık izin
    • 29 Nisan 2021 Sözleşmeyi erken sona erdirene ceza
    • 19 Mart 2021 Dikkat! İş yeriniz mi, işvereniniz mi değişti?
    • 17 Mart 2021 Kamuda esnek mesai bitti, idari izne devam
    • 24 Şubat 2021 Her işçi iş güvencesine sahip değil
    • 12 Şubat 2021 Borcunu yapılandıran hastaneden dönmez
    • 15 Aralık 2020 Alt işverene denetim şart
    • 5 Ağustos 2020 Bayramda 1 saat iş tam gün ücret demek
    • 2 Temmuz 2020 Kısa çalışmada yeni uygulama nasıl olacak?
    • 2 Temmuz 2020 Kısa çalışmada yeni uygulama nasıl olacak?
    • 30 Haziran 2020 Çocukluğunu yaşasın salgında işçi olmasın!
    • 26 Haziran 2020 İstihdam kalkanında 2 önemli düzenleme
    • 23 Haziran 2020 Ücret düşürme için onay şart
    • 11 Haziran 2020 İstihdam Kalkanı neler getirebilir?
    • 8 Haziran 2020 İzin kullanmadan bu yazıyı okuyun! İşte yıllık izin hakkında her şey
    • 1 Haziran 2020 Kısa çalışmayı istismar dükk?nı kapattırır!
    • 23 Mayıs 2020 Kısa çalışmada yıllık izin olmaz
    • 22 Mayıs 2020 Kısa çalışma süresi haftada 30 saat
    • 21 Mayıs 2020 Kısa çalışma istihdamı koruyor
    • 20 Mayıs 2020 Koronavirüsün en fazla kaybedeni kayıt dışı çalışanlar
    BİZE ULAŞIN: info@resulkurt.com
    TWİTTER/resulkurt34




    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    9,214 µs